Kansbegoocheling

Wat zie je: de saxofonist of het meisje?Goochelen en psychologie is een mooie combinatie. In één van mijn vorige posts had ik het er al over: goochelaars rekenen erop dat het publiek hun bewegingen als een bepaalde intentie interpreteert en kunnen zo iets anders verborgen houden. In maart van dit jaar heb ik de avondshow ‘Mind Magic‘ van Richard Wiseman bijgewoond op het i-brain&senses festival in Gent. Richard Wiseman is professor in de psychologie, goochelaar en fervent doorprikker van paranormale claims. Hij heeft ook diverse boeken geschreven, waarvan Paranormality het laatste is. In België brengt komisch mentalist Gili met zijn goochelshows als ‘Iedereen Paranormaal’ een soortgelijke mix.

Richard Wisemans avondshow omvatte niet enkel goocheltrucs, maar ook optische illusies. Er zaten oude bekenden bij (zoals de bistabiele afbeelding van een saxofonist/meisjesgezicht), maar ook enkele illusies die ik nog nooit eerder gezien had. Eentje daarvan werd in mei tot beste nieuwe optische illusie van het jaar verkozen. (Op deze website kun je alle genomineerde illusies en eerdere winnaars bekijken.) De winnende zinsbegoocheling hoort bij een wetenschappelijk artikel van twee psychologen uit Cambridge, Jordan Suchow en George Alvarez. (Hier vind je de pdf van hun artikel.) De illusie toont aan dat beweging ons blind kan maken voor veranderingen in kleur, helderheid, grootte en vorm.

Hieronder staat het YouTube-filmpje voor de kleuren-versie van de illusie, zodat je het zelf kunt uitproberen. Lees eerst wat je moet doen: staar naar de witte stip in het midden van de ring. Eerst staat de ring stil en zie je duidelijk dat de bollen van kleur veranderen; zodra de ring begint te bewegen, lijken de bollen veel minder van kleur te veranderen. Bekijk daarna het filmpje opnieuw en kies één van de bollen uit: blijf deze volgen terwijl de ring draait. Zo zul je zien dat de kleur wel degelijk blijft veranderen tijdens de beweging. Ik was echt verbluft hoe goed de illusie werkt en geloofde eerst niet dat Wiseman twee keer hetzelfde filmpje had laten zien! Maar test het vooral zelf eens:

Alle versie van de illusie – dus ook die waarbij helderheid, grootte en vorm variëren – zijn hier te vinden. Nog een tip voor wie van optische illusies houdt: breng eens een bezoekje aan het Illuseum in Gent, ideaal voor druilerige zondagen.

Wiseman had ook een selectie foto’s meegebracht naar Gent die volgens de makers ervan het bestaan van geesten en andere paranormale zaken zouden bewijzen. Stuk voor stuk bleek er een meer banale verklaring te zijn voor de spookverschijningen: optische lenseffecten, sigarettenrook, of… een iPhone-app die ‘Ghost Capture‘ heet! Ook patternicity, het menselijke vermogen om in grillige vormen patronen (vaak gezichten) te ‘herkennen’, zorgt voor leuke illusies, zoals deze vijf voorwerpen met een gezicht, of dit gezicht in een schaduw.

Een optische illusie met dobbelstenen.Op zijn blog post Richard Wiseman elke vrijdag een puzzel, waarvan hij dan op maandag de oplossing plaatst. Als professor in de psychologie moet hij zeker iets van statistiek kennen en toch ging hij de mist in met een eenvoudige vraag over kansrekening (zoals hij ook zelf heeft ingezien). De vraag gaat over een zak met aanvankelijk één steentje erin, dat wit of zwart kan zijn; daar wordt nog één wit steentje bijgedaan. Wat is dan de kans op een wit steentje als je zonder te kijken één steentje uit de zak haalt?

Mijn oplossing staat na de vouw.

Er lijkt een gegeven te ontbreken: we weten immers niet wat de kans is dat het eerste steentje wit of zwart is. Misschien zijn zwarte steentjes wel heel zeldzaam, of juist de witte: die informatie hebben we niet. Volgens het principe van ontoereikende reden (principle of indifference) moeten we aannemen dat de kans op wit of zwart voor het eerste steentje gelijk is, dus elk een half. Daarmee zou ik de vraag als volgt oplossen: de kans is een half dat je het eerste steentje trekt en daarvan is de kans een half dat het een wit steentje is; de kans is een half dat je het tweede steentje trekt en dat is zeker wit. De totale kans op een wit steentje is dus: 1/2 \times 1/2 + 1/2 \times 1 = 3/4 of 75%.

Wiseman had aanvankelijk geschreven dat de kans op een wit steentje 2/3 is (hij telde mogelijkheden, maar zag daarbij over het hoofd dat deze mogelijkheden niet even waarschijnlijk zijn); intussen heeft hij zijn oplossing gecorrigeerd. Het is niet mijn bedoeling om hem aan de schandpaal te nagelen, integendeel. Het is bekend dat mensen zeer slecht zijn in het redeneren over kansen, ook mensen die beter zouden moeten weten, zoals wiskundigen en psychologen. (Hier zijn hele boeken over geschreven, zoals ‘De dronkemanswandeling‘ van fysicus Leonard Mlodinow.) Nog akeliger is het besef dat ook artsen en rechters fouten kunnen maken tegen elementaire kansrekening. Mensen slaan de bal met name mis bij het bepalen van voorwaardelijke kansen, omdat ze de formule van Bayes niet, of niet correct, toepassen.

Een optische illusie blijft werken, ook als je weet hoe ze in elkaar zit. Evenzo lijken mensen in hoge mate immuun voor kansrekening. Helaas kan ik niet garanderen dat het mij niet zal gebeuren: daarover maak ik mij geen illusies.

Gelijkaardige berichten:

Facebooktwittergoogle_plusredditpinteresttumblrmail

Laat een reactie achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

68 − 64 =