Archief voor Auteur: Sylvia Wenmackers

Aankondiging: ScienceSlam Leuven 17/2

Morgen doe ik mee aan de YouReCa Challenge van de KU Leuven. Jonge onderzoekers leggen een wetenschappelijk concept uit in 6 minuten (in het Engels). Mijn titel is “1 2 3… Infinity!” Deze Science Slam begint om 19u in het Depot, vlak aan het station in Leuven. Het is gratis, wel even inschrijven (hier).

Achteraf plaats ik een filmpje online.

~

Aanvulling (24 februari 2016):

Het was een leuke namiddag (technische repetitie / doorloop) en avond (de voorstelling zelf). Pieter Thyssen heeft de publieks- én de juryprijs gewonnen met zijn grappige uitleg over tijdreisparadoxen. Valérie Augustyns en Daniel Perez kregen de tweede prijs voor hun heldere uitleg over supergeleiders met demo’s van een in stikstok bevroren roos én een zwevend modeltreintje. Mijn verhaal over oneindigheid kreeg de derde prijs. (We kregen een cartoon, die ik achteraf nog vergeten ben omdat ik zoveel bagage mee had, maar intussen is de kader terecht en staat op mijn kantoor.)

Het filmpje heb ik nog niet, maar er staat een verslag met foto’s van de avond vind je hier.

ScienceSlam.

Foto ScienceSlam (Bron © KU Leuven – Rob Stevens)

FabLab-project: tactiele waarheidstabel

Waarheidstabel.Deze week begint het tweede semester aan de KU Leuven. Ik doceer, net als vorig jaar, de cursus “Inleiding in de filosofie met in begrip van wetenschapsleer” aan de eerstejaars Criminologische Wetenschappen.

Het grootste deel van de cursus is ook toegankelijk voor slechtziende studenten die gebruikmaken van voorleessoftware. Eén van de hoofdstukken gaat echter over propositielogica. Dat hoofdstuk staat vol symbolen en tabellen, waarbij er essentiële informatie verloren gaat bij het voorlezen. (Dit deel van de cursus is gebaseerd op de eerste hoofdstukken van “Logica in actie“, een cursus opgesteld door Prof. dr. Johan van Benthem en medewerkers, die integraal online staat bij Open Universiteit Nederland.)

Om dit hoofdstuk toch toegankelijk te maken voor een slechtziende student heb ik gezocht naar een tactiel model: enerzijds om de belangrijkste waarheidstabellen in te studeren en anderzijds om de student zelf oefeningen te laten maken.

Mijn eerste poging was met lijm of siliconen over gedrukte symbolen te gaan om zo reliëf te creëren. Maar dit gaf bij het starten en stoppen veel hoogteverschillen waardoor de symbolen op de tast (voor mij alvast) niet herkenbaar waren.

Uiteindelijk besloot ik naar het FabLab in Leuven te gaan, om de tabellen en symbolen met de lasersnijder te maken uit MDF-platen. Voor mij was dit mijn eerste FabLab-bezoek. De MDF-platen zijn 30 cm bij 60 cmn dus vooraf had ik een pdf-gemaakt met het ontwerp op die maat. Ter plaatse moest ik even wachten tot er een toestel vrij was. De vriendelijke mensen van FabLab hielpen me om het toestel en de software te gebruiken. Zo kon ik snel met de Trotec lasersnijder aan de slag en binnen de twee uur stapte ik tevreden naar buiten.

Dit is het pdf-bestand dat ik gebruikte.

Lasersnijder.

Foto’s gemaakt in het FabLab Leuven. Bovenaan links zie je de buitenkant van de Trotec lasersnijder. Rechts de binnenkant (genomen door de glazen bovendeur): de laserkop is bovenaan aan het snijden. Onderaan zie je een plaat die net gesneden is, waarbij sommige symbolen er nog in vast zitten. (De rest lag los op de bodem van het toestel.)

Hierbij een kort filmpje van de lasersnijder in actie.

Het lawaai bij de video is vooral afkomstig van de afzuiging van alle lasersnijders. Continue afzuiging is wel nodig: de laser brandt lijnen in de platen en zorgt voor een doordringende geur in het lab. (De platen ruiken trouwens nog steeds een beetje verbrand.)

Achteraf lijmde ik de tabellen op twee MDF-platen. Op één van de platen waren ondiepe lijnen gesneden (met dank aan de FabLab-medewerker voor dit idee!), zodat ik de symbolen achteraf gemakkelijk op de juiste plaats kon aanbrengen. De andere plaat bleef  onbewerkt en diende als bodemplaat voor de lege oefentabel.

De losse symbolen sorteerde ik in een hobbykoffertje.

Overzicht.

Overzicht van het eindresultaat.

Tabellen.

Bovenaan zie je de waarheidstabel om de werking van de connectieven in te studeren. Onderaan een lege tabel voor oefeningen.

Symbolen.

Koffertje met losse symbolen om te gebruiken bij de oefentabel.

Het gebruik van de machines in het FabLab is gratis, dus ik moest enkel het gebruikte materiaal betalen: 5€ voor de vijf platen samen. Het opbergdoosje heb ik in de winkel gekocht, al had ik daar zelf ook iets voor kunnen maken, natuurlijk. Misschien een volgende keer… ;-)

~

PS: Bovenstaande info heb ik ook toegevoegd aan de rubriek FabMoments. Alle FabMoments uit Leuven zie je hier.

Woord van de dag: varkensmestputschuim

Ik kreeg een vraag via e-mail, met als titel: “oppervlaktespanning vloeistof verhogen”. Mijn aandacht was meteen gewekt. De schrijver had op mijn blog iets gelezen over oppervlaktespanning en het verlagen ervan (bijvoorbeeld met zeep). Dit was zijn vraag:

“Bij ons in de varkensmestput ontstaat schuim. Is het mogelijk om de vloeistofoppervlaktespanning te verhogen? Als dit kan kunnen wij het schuim voorkomen of verminderen.”

Hier is mijn (geanonimiseerde) antwoord:

~

Dat is wel een héél toegepaste vraag… :-) Het is niet echt mijn expertise, maar ik probeer te helpen.

* Het is mogelijk om de oppervlaktespanning van water te verhogen (bijvoorbeeld door zout toe te voegen), maar dit effect is klein (veel kleiner dan de verlaging in oppervlaktespanning door het toevoegen van bv. zeep). Doordat het effect zo klein is, betwijfel ik dat dit voor praktische toepassingen relevant is.

* Intuïtief zou ik zeggen: er zand over gooien. Dit is niet echt een effect op de oppervlaktespanning, maar het maakt wel bubbels kapot. Maar ik weet niet of dat mag in een mestput, hoe vaak dat dan zou moeten en of het überhaupt werkt. Want het schuim is waarschijnlijk veel steviger dan zeepbellen… Maar dat laatste is misschien is het wel te testen met een kleine hoeveelheid van het schuim in een emmer?

* Volgende suggestie: Op internet zoeken op varkensmestput + schuim, maar dan in het Engels: “swine manure pit” + “foam”. Zo vond ik onder andere deze website, waaruit ik opmaak dat er speciale additieven bestaan, maar ik weet natuurlijk niet of die hier op de markt zijn.

* Wees wel een beetje voorzichtig, want ik vind ook resultaten voor ontploffingen van dergelijke mestputten. :-/ Hierbij wordt als mogelijke oorzaak verwezen naar (nieuwe families) bacteriën.

* Er worden blijbaar ook systematische studies naar gedaan (hier en hier). Ook hierbij is er sprake van bacteriën, die enige lengte hebben en zo als het ware voor een vezelige structuur zorgen, die grote bubbels in het schuim stabiliseert. (Deze uitleg doet me denken aan recepten voor zeepbeloplossing: daar voegt men ook draadachtige polymeren toe om de bubbelwand te verstevigen. De oplossing zou dan volgens mij zijn: niet iets extra toevoegen, maar voorkomen dat deze bacteriën of polymeren erin komen.) Voor oplossingen denken ze hier aan aanpassing van het voer, maar het onderzoek loopt nog, dus helaas geen praktische suggesties.

Voor een ruwe vertaling naar het Nederlands kunt u bovenstaande URLs ingeven bij Google Translate. Voor het hogervermelde eerste zoekresultaat (en dan kunt u de andere URLs bovenaan op de website inplakken.)

Ik heb uw vraag ook op Twitter gepost, als er daar nog suggesties binnenkomen, laat ik het u weten.

Veel succes gewenst bij uw zoektocht.

Vriendelijke groeten,
Sylvia

~

Verder suggesties welkom!

Aanvulling (15u):

Nog twee nuttige links (via Stef Aerts): “ en mogelijk

In die eerste pdf staan de conclusies op pagina 48: dit lijkt erop neer te komen dat werken met additieven niet de beste oplossing is.

Suggestions regarding philosophy (for scientists)

I received a question from a Ph.D. student in science, who is interested in philosophy and philosophy of science. He had done quite some reading, mainly of the classics, and requested some recommendations for navigating the philosophy of science literature. Below is a slightly redacted version of my reply.

  • If you are in a similar situation, I posted this for you!
  • If you are a philosopher, feel free to add additional suggestions (or indicate parts you disagree with).

Thank you for your question. Always interesting to ‘meet’ people who have a similar background and who are interested in philosophy / philosophy of science! :-) I never did a systematic study of philosophy myself, so I think I know the situation you describe. ;-) But I do think I can help you with some suggestions. Here they are:

* If you want to get some idea of which subbranches exist in philosophy and how actively they are being researched, take a look at the PhilPapers index. (It functions as an archive of pre- and postprints in philosophy).

You probably already noticed “the great divide”: there is ‘continental’ philosophy (which is more similar to literature) and ‘analytical’ philosophy (which relies more on logic and mathematics). The former used to be dominant in Europe, and the latter more in the Anglo-American world, but analytical philosophy is becoming mainstream everywhere.

* If you still want/need a general introduction to phrases and methods that are common to many areas of philosophy, check out “The Philosopher’s Toolkit” by Baggini. (You can check the index e.g. on Amazon: if you don’t know most of the words in the section titles, this is probably a good book to start with.)

* A good general introduction to philosophy of science is James Ladyman’s “Understanding Philosophy of Science”. (I have used it for an introductory course and found it very intelligble.)

* You might want to supplement this with readings in philosophical logic, but I don’t know a good starting point (sorry).

* After this I would suggest reading a “Cambridge Companion to …” (or similar) on a particular subbranch of philosophy that interests you. For instance, philosophy of physics (or a different science). If you are also interested in ethics, then you will be better off with philosophy of technology, but I am less familiar with that area. My own specializations include philosphy of probability, time, and infinity. So I can make more specific recommendations for these; just ask me!

* In general, SEP is a very good source, so each time you see a topic of interest or a philosophical term that you don’t know but are interested in, start there! (The search function is not great, though, so just use Google and add SEP as a search term.) If you follow-up on some of the links or sources in the bibliography you will always be reading relevant material.

* My colleagues and me have just founded “Philosophy of Science Leuven” (PSL) to make the philosophers of science activities more visible to people outside our research centre. Our website is not ready yet, but you can already use it to subscribe to one or more e-maillists in case you want to be informed of lectures on those topics. Alternatively, you can also just check out the events at this website. We have regular meetings on Friday afternoons (starting 3pm), but occasionally also at other times. Always welcome!

* Have fun exploring!

Best wishes,
Sylvia

PS: If you want to have some idea of what philosophers gossip about, currently this website is the place to be. ;-)

PPS: If you ever consider publishing in a philosophy journal or switching careers, be forewarned that publishing is much more difficult than in science or engineering. There are very few ‘good’ journals, so the acceptance rate is very low and the turn-around time is insanely long at some of these popular journals (years!). Except for the journals that use triple-blind refereeing, most of them are double blind; this means the editors see the names of the authors and there are many desk-rejections, especially for authors that are not famous (yet). I don’t like this at all about my new field. :( Rarely any of the ‘good’ journals have impact factors, so what is considered ‘good’ is just a reputation thing as well and it takes quite some time to learn about these unwritten rules. :/

Addendum (11pm):

My colleague Pieter Thyssen (Ph.D. in theoretical chemistry, currently doing research in philosophy of physics) has two further suggestions (via Twitter). He wrote: “also loved reading Curd & Cover’s Central Issues in the Philosophy of Science” and “Another one I liked a lot was Alan Chalmers’ What is this Thing Called Science?”

Addendum (14 Jan.):

Thanks to David De Wolf for pointing me to the following blogpost written by Tomas Petricek: “Philosophy of science books every computer scientist should read“. Another vote for “What is this Thing Called Science?” Hm, maybe I should read that sometime. ;-) The other suggestion are primary sources and I like this selection. For instance, I usually assign my students at least one chapter of Paul Feyerabend’s “Against Method”, too. :-)

Onmogelijke fysica

Onderstaand kortverhaal stuurde ik in voor de Quantum Shorts 2015: “A contest for quantum-inspired flash fiction”. Het haalde niet de shortlist, maar het was erg leuk om nog eens een poging tot fictie te doen. Met dank aan Maureen Voestermans voor de tip. :-)

Impossible physics

“Tell me something new, Maya,” my grandfather says as he opens the door.

It has become his standard greeting since I started studying physics. Some say that he is becoming a grumpy old philosopher, but to me he is kind and bright as ever. He is always eager to hear about my experiences at the university.

“This semester we started a course on quantum mechanics, grandpa.”

He sighs almost inaudibly. During his career, he spent quite some time at the lab checking out experiments by Otto and Walther, his physicist friends. He was particularly interested in the measurements of the spin of silver atoms. Many of the physicists tried to explain why these measurements always end up at one end of the measurement axis, in the so-called plus state. Unlike them, my grandfather expected at least some measurements to result in the highly speculative minus state, but he never witnessed it. Nobody ever did.

To lift his spirit, I start telling him about some of my own speculations.

“Let’s try a thought experiment, grandpa. For the sake of the argument, suppose that there is another world, much like ours, except that when Otto and Walther made the first spin experiment with silver atoms, all the spins resulted in the minus state.”

“Poor people,” he replies, “they would be in the same predicament as our physicists!”

“Sure, but now image yet another world, in which about half of the measurements came up plus and the other half minus.”

He starts to look more interested. “Well, Maya, there could be many such worlds, each only different in which experimental runs showed the plus result and which the minus result.”

I go on. “In each of those worlds, people would be trying to explain the particular pattern they found, rather than the old question of why they all end up at the plus-hand side.”
Well done, Maya. Now, I am just reminding him of his frustrations rather than diverting him. But he doesn’t seem to mind.

“Or,” grandpa says, “maybe some researchers would suspect that the outcomes are unpredictable.”

He started playing the “or” game, in which we entertain alternative hypotheses just for the fun of it. I gladly play along.

“Or,” I say, “some of them would start believing in parallel worlds. They would start speculating about other worlds, with similar statistics as their own, but different patterns in individual outcomes.”

”Or,” he says, “if they believed that all possible outcomes are realized in some world, they would realize that there are also many worlds with slightly different statistics, and some in which the statistics are way off, and then two in which there appears to be no unpredictability at all.” He pauses and waves his hand as if he is seeing a ghost. “They would have no way to contact us, of course.”

As he speaks these words, I feel a chill along my spine. He continues.

“At least they would imagine us to be possible, whereas all the physicists in this world deem them impossible.”

“We are being exceptionally silly tonight, right, grandpa?”

He starts laughing: a contagious belly laugh. My favorite sound in this Universe, and possibly beyond.

He nods, but I notice a sparkle in his eyes – a new sense of hope.

Jaaroverzicht 2015

Terwijl Dagobert Duck zijn goudstukken telt, tellen wetenschappers hun publicaties van het voorbije jaar.Het maken van een jaarverslag is intussen een traditie op mijn blog.* Academici tellen niet hun centen, zoals Dagobert Duck, maar wel hun publicaties en andere kwantificeerbare output. In deze bloginventaris link ik nieuwe puntjes op mijn CV aan blogposts (en soms een tweet) van het voorbije kalenderjaar.

Prijzen: +2

10 juni 2015: eerste prijs bij de FQXi essaywedstrijd voor de tekst “Children of the Cosmos“.

28 november 2015: Robbert Dijkgraaf Essayprijs 2015 over het thema Verbeelding in de wetenschap voor de tekst “Kijkt u eens“.

Fondsen

FWO-project over retrocausaliteit in de kwantummechanica (start 1 januari 2016).

Publicaties

Gedrukt: +1

Online verschenen: +2

Aanvaard: +2

  • V. Benci, L. Horsten & S. Wenmackers, “Infinitesimal probabilities”, BJPS, aanvaard in 2015.
  • BOOK CHAPTER
    S. Wenmackers, “Infinitesimal probabilities”, hoofdstuk voor Open Handbook of Formal Epistemology, aanvaard mits laatste aanpassingen. (Zelfde titel als vorige in de lijst, maar geheel verschillende tekst!)

Onderwijs

  • 2de semester 2014-2015: “Inleiding in de filosofie met inbegrip van wetenschapsleer”.
  • 1ste semester 2015-2016: seminarie in de theoretische filosofie “filosofie van de tijd” samen met Pieter Thyssen.
  • 24 september en 27 november – Junior College Filosofie: inleidend en afsluitend college over het thema Waarheid (kenleer).
  • 7 mei en 28 mei 2015: Gastles op middelbare school (Paridaens, Leuven) zesde middelbaar, Sophie Plaghki; samen met Jan Heylen en Pieter Thyssen. Over de paradox van Newcomb (opgave en bespreking).
  • 23 november – Proefles (Maaseik) over paradoxen.

Lezingen: +4

  • 5 juni 2015: Afsluitende lezing bij short course “Agent-based modelling” over sociofysica (KU Leuven).
  • 23-29 augustus 2015: invited lecture bij JustGroningen (RuGroningen).
  • 6 oktober 2015 – Quetelet-lezing “Wat is wetenschap” (UGent, Honours college).
  • 26 november 2015: Thursday lecture over “Children of the Cosmos” (KU Leuven, HIW). (Zie ook hoger bij prijzen.)

Commentator bij lezingen: +2

  • 18 februari 2015 – Parijs, commentaar bij lezing van Paul Egré.
  • 19 mei 2015 – Leuven-Bristol workshop, commentaar bij lezing van Leon Horsten.

Lid doctoraatsjury: +1

  • 25 mei 2015: Olivier Lemeire

Outreach

Eos

Columns: +4

Artikel: +1

September 2015: artikel over “schone slaapsters” in de wetenschap (artikels die pas na verloop van jaren veel geciteerd worden).

Krant

19 mei 2015: Opiniestuk in De Standaard.

19 mei 2015: Over #GirlsWithToys in Het Nieuwsblad en De Standaard.

Radiobijdragen: +3

Referee-opdrachten: +4

Voor BJPS, Erkenntnis, PHIA, Synthese.

Daarnaast ook lid programma-commissie: EPSA 2015.

Varia

Mijn eerste foto van een komeet.

Foto’s van ISS-overgangen.

Meer foto’s van ketelbodems.

Juni 2015: Aanstellingsinterview voor het HIW: deel 1, 2 & 3.

~

*: Dit waren de edities van 2012, 2013 en 2014.

Look at that!

Translation of my essay “Kijkt u eens” on the role of imagination in science that won the Robbert Dijkgraaf Essayprijs 2015. I am not 100% satisfied with this translation, mostly because it required me to explain some Dutch phrases, but I do hope it is better than a machine translation. ;-)

Travelling by train I watch at the air that is coloured blue due to scattering of sunlight and near the horizon, I see a crocodile-shaped cloud. All that we see is shaped by what we know.

When I became a teaching assistant in Physics, I subscribed for evening classes in Drawing at the art academy. During daytime, I worked with microscopy images, but in the evening, I learned how to really see. In this double life, I discovered a remarkable parallelism between the processes  at both academies.

By day, I taught first-year students how to solve problems in classical mechanics. We did calculations involving pulleys, masses on slopes, and balances in elevators. By night, I sketched plaster casts of classical sculptures. Both situations involve practicing in terms of a superseded paradigm. We know that reality is not classically Newtonian, although this remains a fine approximation for many applications. Likewise, the standards of beauty have changed, even though we keep dreaming of a renaissance.

Practice makes perfect. In Dutch, the equivalent expression is ‘oefening baart kunst’, or literally translated: ‘practice gives birth to art’. Indeed, perfection does not come without labour pains. Periods of growth alternate with periods of stagnation. Gaining knowledge gives prospect of new possibilities, but a sinking fear of failure can creep in as well. ‘Am I able to do this?’ My hand lingered in the Lagrangian point between the emptiness of the sheet and the fullness of my head.

The youth works of the Spanish painter Pablo Picasso include academic sketches and realistic portraits. Clearly, he was classically schooled before he developed his cubism. The German scientist Max Planck was a classical physicist before he became the unwilling founder of quantum mechanics. Genuine innovation rarely comes from outsiders. It requires people who know the system from within and who sense its weaknesses flawlessly. What is crucial for them is to conjecture an alternative where others only see the status quo.

In mathematics, a conjecture is a thesis that is generally held to be correct, but of which nobody has yet been able to actually prove it. A conjecture is a sculpture that is still inside the marble. Although a conjecture alone is not sufficient, it is a necessary condition to create something new. The unrestrained imagination of a child does not suffice to see the finished statue in the rough-hewn stone, nor to think up an entirely original hypothesis. This requires another kind of intuition, one that comes with experience. Art and science both have their own methods to arrive at innovation and in neither case those can be reduced to an algorithm.

There are anecdotes of important conjectures that emerged during walks, showers, and dreams. Coincidence plays a role in many of these stories, but – as Louis Pasteur already remarked – the accidental insight only hits the prepared mind. So, if you do not work like a devil in between all that walking, showering, and dreaming, you will not experience these eureka moments either.

The possibilities of a lump of clay. The pattern beneath the facts. Such conjectures give our thoughts their escape velocity, by which they pass the Langrangian point between wanting and not daring. Once the masterpiece is finished, nobody asks how many failed sketches fell on the studio floor. Once the keystone of a theory is presented, the digging up of earlier stones is dismissed as the work of dwarves. This is how artists and scientists distort their own history.

What young people of each generation need to rediscover is the blessing of trying and being allowed to fail. The cycle of trial and error is the engine that keeps both academies running. Exercise sessions and studio work lead to variations on themes: the results are rarely successful. A breakthrough is only reserved for those who recognize the valuable anomaly between all the misfires. Science lectures and lessons in art history seem fruitless, since they do not encourage the participants to produce something themselves. However, these hours can be invaluable as a whetstone for our power of discernment.

Arrived at this point in my journey, the rail catering arrives and I order a coffee. ‘Look at that,’ says the guy who hands me my cup. Actually he says ‘kijkt u eens’, a Dutch alternative for the French ‘voici’. Yet, I can’t help but to take it literally: look at that! Years of training make me obey automatically. I look at the cup and see how the white edge presents itself to me as an ellipse. Would I have seen this in the same way without all those hours of perspective drawing or mathematics classes on conic sections? ‘Two euro, please.’ I look up absent-mindedly. ‘You still have to pay for your coffee: two euro, please.’ Of course. In my purse, I find an Italian coin with Leonardo da Vinci’s Vetruvian man on it. ‘Look at that!’ I say radiantly, but he doesn’t see it.

Look at that! You will probably hear this expression again, too. It is up to you to accept the invitation. The old world is already there, we only need to learn how to see it, looking for new conjectures.

Op zoek naar de X-factor van kennis

Op 24 september gaf ik het inleidende hoorcollege voor het Junior College Wijsbegeerte over het thema “Waarheid”. De opname ervan plaatste ik toen al op mijn blog.

Op 27 november gaf ik het afsluitende college. In het eerste deel ging ik in op de vraag wat kennis is. We bespraken een voorstel voor een definitie voor kennis die een relatie maakt met waarheid. Dit voorstel is: “kennis is gerechtvaardigde, ware overtuiging”. (In het Engels “Knowledge is Justified True Belief”, of symbolisch: K=JTB.) Dit voorstel komt al voor in een dialoog tussen Socrates en Theaetetus geschreven door Plato en daar worden er al meteen tegenargumenten voor gegeven. Meer recent zijn er heel wat tegenvoorbeelden bedacht door onder andere Russell en Gettier. (Onderzoekers in de kenleer spreken daarbij van “Gettier-gevallen”.) Dit roept de vraag op of het voorstel verbeterd kan worden: is er nog een X-factor die ontbreekt? Moeten we specifieker zijn over wat de met rechtvaardiging bedoeling? Of zouden we het beter over een heel andere boeg gooien?

De opname van dit eerste deel is hier te bekijken (link filmpje):

Na de pauze ging ik in op het thema paradoxen, met extra aandacht voor de paradox van Newcomb, waar ik al eerder over blogde (hier en hier). Bekijk de opname van het tweede deel hier (link filmpje):

Podcast: Fundamenten van de realiteit

Op zondag slaap ik meestal wat langer, maar gisteren ben ik extra vroeg opgestaan! Ik zat al voor 9u op de trein richting Amsterdam Centraal en vervolgens wandelde ik naar de bibliotheek (Centrale OBA). Op de eerste verdieping daar gebeuren namelijk de opnames van AmsterdamFM en op zondag tussen 11u en 12u maken ze een wetenschapsprogramma “Swammerdam”. Maureen Voestermans had me uitgenodigd voor de tweede uitzending in de reeks “Fundamenten van de realiteit” die ze presenteert (gisteren samen met Henk Ruigrok).

We zaten met vijf aan de ovale radiotafel, met de klok mee: de twee presentators, André Klukhuhn, Harry Buhrman en ik.

Harry Buhrman is de directeur van het pas opgerichte QuSoft: een in Amsterdam gevestigd instituut dat onderzoek doet naar software voor (toekomstige) kwantumcomputers. Hij werd als eerste geïnterviewd over kwantummechanica, verstrengelde deeltjes en kwantumcryptografie.

André Klukhuhn is scheikundige, filosoof en schrijver. Van hem heb ik één boek in de kast staan, maar wel een zeer veelomvattend werk: “De algehele geschiedenis van het denken, of het verbond tussen filosofie, wetenschap, kunst en godsdienst.” Voor de uitzending had hij een – zeer toepasselijke – column voorbereid over het begin van de kwantummechanica, waarin hij onder andere de gesprekken tussen Bohr en Einstein vermeldde.

Daarna werd ik geïnterviewd over een onderzoeksproject dat in januari van start gaat over retrocausaliteit in de kwantummechanica. Ik ben aan een blogpost bezig hierover, maar die is nog niet af. Voor een eerste indruk kan je dus beter naar de uitzending luisteren. ;-)

De opname is hier te herbeluisteren als podcast en dit is de webpagina over de uitzending.

Na afloop van de opname hebben we nog nagepraat over de aard van wiskunde, leven en bewustzijn. Volgens André werd het toen pas écht interessant. ;-) Hier is geen opname van en de vraag is ook of we dan zo vrijuit en soms wat chaotisch hadden durven converseren. Het geheel was een heel aangename ervaring.

De centrale OBA is trouwens een mooi, open gebouw waar heel wat te beleven is. Dus misschien een bezoekje waard tijdens een citytrip? (Als je uit het Centraal station komt naar links, zo’n 600 m.) Bij de ingang stond er een publiekspiano, waarop iemand aan het spelen was toen ik binnenwandelde. Om 11u, gelijk met de uitzending, begon er daar bovendien een concert, met koperblazers, wat duidelijk te horen is op de opname: oeps! :-) Verder liep er bijvoorbeeld ook een keramiektentoonstelling en achteraf zijn we gaan eten in het restaurant op de bovenste verdieping. Daar heb je een mooi uitzicht, al ben ik vergeten een foto te nemen doordat we zo druk aan het praten waren. ;-)

Centrale OBA.

Centrale OBA: bij gebrek aan een foto van het uitzicht van boven, dit onderaanzicht. :-)

Elkaar eerlijk houden

Dit stukje is een reflectie over slodderwetenschap en de vraag of er iets aan te doen is. Hierbij komt een contrast tussen twee types van doelen naar voren. Even overwoog ik om stoute onderzoekers in de hoek te zetten, maar uiteindelijk komt mijn voorstel hierop neer: wetenschappers kunnen in teamverband helpen om “elkaar eerlijk te houden”.

~

Ariely over oneerlijkheid

Dit is natuurlijk een thema waar ik al eerder over geschreven heb (zie “Opgebrande wetenschap“), maar de directe aanleiding voor dit stukje is tweevoudig:

  • Recent had ik een gesprek met enkele collega’s over het thema slodderwetenschap. Hierin kwamen thema’s aan bod gebaseerd op deze lezing door Gerrit Storms (1 uur) over fraude in de wetenschap.
  • Kort daarna zag ik toevallig een filmpje (11 minuten) waarin Dan Ariely aan het woord is over een algemener verschijnsel, dat van oneerlijkheid.

Uit het tweede filmpje onthou ik deze vier punten:

(i) Blijkbaar zijn er in alle domeinen pathologische leugenaars zijn. In de wetenschap moeten we daar uiteraard ook waakzaam voor zijn (en klokkenluiders beschermen etc.), maar aangezien het collectieve effect van kleinere foutjes doorgaans groter is, moeten we vooral daar kijken hoe we die grote aantallen kunnen verminderen.

(ii) De afstand vergroten tussen gedrag en de impact ervan maakt oneerlijkheid gemakkelijker. Ook in de wetenschappen hebben er zich heel wat lagen administratie opgestapeld. Zo wordt het effect van een slordig uitgevoerd experiment of zelfs een frauduleus rapport op “de wetenschap” subjectief als steeds indirecter ervaren.

(iii) Mensen rationaliseren wat ze doen (en ik speculeer dat academici daar bovengemiddeld goed in zijn) en eens ze daarin slagen kunnen ze dezelfde fouten blijven maken en erin doorschieten.

Dit leidt tot het volgende punt: (iv) de nood om een soort reset-optie in te bouwen. In andere domeinen zijn er strategieën om mensen een nieuwe start maken (zoals in de katholieke traditie het biechten).

Vooral over punt (iv) wil ik in dit stukje graag wat verder doordenken.

~

Stoute wetenschappers in de hoek?

Bij Ariely’s voorbeeld van de biecht moest ik denken aan een seculiere variant, namelijk de procedure om een kind in de hoek zetten: (meer…)